Stadiums for Ants
Marsilya'da birine stadyumun yolunu sorun: size ne "Orange Vélodrome" der ne de "CEPAC Vélodrome". "le Vel" der. İsimler değişir, sponsorlar gelip geçer, ama yaklaşık doksan yıldır burası Olympique de Marseille'in sesi hiç dinmeyen, gururlu evi.
Adı, kökenini de ele veriyor. Mimar Henri Ploquin stadyumu 1930'ların ortasında çok amaçlı bir spor alanı olarak tasarladı: sahanın çevresinde eğimli bir bisiklet pisti, onun içinde de bir atletizm pisti vardı. Temeli Nisan 1935'te atıldı. Stade Vélodrome, 13 Haziran 1937'de OM ile Torino arasındaki bir hazırlık maçıyla açıldı ve Marsilya ekibi maçı 2-1 kazandı. Tribünlerde yaklaşık 30.000 ile 35.000 kişi vardı.
Bisiklet, stadyumun hayatında hep büyük yer tuttu. Tour de France'ın on etabı burada sona erdi, 1972 Pist Bisikleti Dünya Şampiyonası da bu pistte düzenlendi. Eski taraftarlar, bir galibiyetin ardından pistin dik eğiminden sahaya kayarak indikleri günleri hâlâ anlatır. 2017'de Tour bir kez daha geldi: o yıl bir zamana karşı etap stadyumun içinde başlayıp yine orada bitti.
Açılışından yalnızca bir yıl sonra Vélodrome, 1938 Dünya Kupası maçlarına ev sahipliği yaptı; İtalya'nın Brezilya'yı 2-1 yendiği yarı final de bunlardan biriydi. Euro 1960 ve Euro 1984'te yine ev sahibi şehirler arasındaydı. 1984'teki yarı finalde Fransa, uzatmaların sonunda Portekiz'i 3-2 yendi: Fransız futbolunun en büyük gecelerinden biri.
Yıllar içinde bisiklet pisti yavaş yavaş ortadan kalktı. 1971'de koltuklar eklendi ve stadyum büyüdü. 1998 Dünya Kupası için yaklaşık 60.000 kişilik olarak yeniden inşa edildi ve aralarında Brezilya ile Hollanda'nın yarı finalinin de bulunduğu yedi maça ev sahipliği yaptı. 2004'te 58.000'i aşkın taraftar, Newcastle United'a karşı oynanan UEFA Kupası yarı finali için üstü açık tribünleri doldurdu; bu, o dönem için bir kulüp rekoruydu. Tek bir sorun vardı: çatı yoktu. Marsilya'nın sert ve soğuk rüzgârı mistral tribünlerin arasından esip geçiyor, o meşhur uğultunun büyük kısmını da beraberinde götürüyordu.
Bu durum Euro 2016 ile değişti. 2011 ile 2014 arasında SCAU mimarları stadyumu baştan sona yeniledi ve sonunda ona bir çatı kazandırdı. Beyaz yapı, Akdeniz'deki bir dalga gibi tribünlerin çevresinde yükselip alçalıyor ve geceleri ışıl ışıl yanıyor. Kapasite yaklaşık 67.000'e çıktı; bu da onu Stade de France'tan sonra Fransa'nın en büyük ikinci stadyumu yapıyor. Yenilenen Vélodrome, 16 Ekim 2014'te kapılarını yeniden açtı.
İki yıl sonra Antoine Griezmann burada iki gol attı ve Fransa, Euro 2016 yarı finalinde Almanya'yı 2-0 yendi. Bu maçla Vélodrome, Avrupa'da üç Avrupa Şampiyonası yarı finaline ev sahipliği yapan ilk stadyum oldu.
Vélodrome aynı zamanda bir ragbi sahnesi. 2007 Ragbi Dünya Kupası'nın altı maçı burada oynandı; 2024'te Toulouse ile Bordeaux-Bègles arasındaki Top 14 finali 66.760 kişiyi bir araya getirdi: stadyum tarihinin en kalabalık seyircisi. 2024 Paris Olimpiyatları'nda ise futbol turnuvasına tarafsız "Marseille Stadium" adıyla ev sahipliği yaptı.
Stadyum 2016'dan 2026'ya kadar Orange Vélodrome adını taşıdı. Temmuz 2026'dan beri ise adı CEPAC Vélodrome: 1986'dan bu yana kulübün destekçisi olan bir bankanın adı. Cephedeki harfler ne yazarsa yazsın, Virage Sud ve Virage Nord tribünlerinden yükselen şarkılar hep aynı.
Bu maketin en zorlu kısmı çatıydı. Dalganın her kıvrımını tek tek işledik ve onu alttan aydınlattık; böylece beyaz kabuk, deniz kıyısında bir maç gecesinde olduğu gibi parlıyor. Koleksiyonumuzun en heykelsi stadyumlarından biri: her açıdan güzel görünen bir yapı.
