Stadiums for Ants
We bouwen onze stadions in de Jordaan, op een kort stukje fietsen en een metroritje van de Johan Cruijff ArenA. Dit stadion is voor ons dus persoonlijk. Al dertig jaar is het grote witte gebouw in Amsterdam Zuidoost de thuisbasis van Ajax, het podium van Champions League-avonden, World Bowls, recordconcerten en een van de pijnlijkste avonden uit de Nederlandse voetbalgeschiedenis. En het begon allemaal met een olympische droom die nooit uitkwam.
In de jaren tachtig wilde Amsterdam de Olympische Zomerspelen van 1992 binnenhalen. Een groot nieuw stadion hoorde bij het plan, met een atletiekbaan en plek voor een enorm publiek. In oktober 1986 koos het Internationaal Olympisch Comité voor Barcelona. Amsterdam verloor, maar het idee van een nieuw stadion bleef.
Ajax had dat stadion hard nodig. De club speelde in De Meer, een geliefd maar klein stadion in het oosten van de stad, met plaats voor ongeveer 19.000 mensen. Voor de grote Europese avonden moest Ajax uitwijken naar het Olympisch Stadion. De Meer raakte verouderd en de gemeente wilde op die plek woningen bouwen. Zo werd het olympische plan een voetbalplan: geen atletiekbaan, minder plaatsen en een dak dat open en dicht kon.
Het nieuwe stadion verrees in Amsterdam Zuidoost, naast het spoor en de snelweg, op grond die toen nog grotendeels leeg was. Architect Rob Schuurman leidde het ontwerp en de bouwbedrijven Ballast Nedam en BAM voerden het werk uit. Tijdens de bouw heette het project gewoon "Stadion Amsterdam".
De eerste paal ging op 26 november 1993 de grond in. In februari 1995 werd het hoogste punt bereikt en op 1 juli 1996 was het stadion klaar. Voor de totale kosten wordt meestal zo'n €140 miljoen genoemd, omgerekend naar het geld van nu. Een slim detail: het stadion staat boven op een parkeergarage en er loopt een weg pal onder door. Van buitenaf lijkt het gebouw op een enorm wit ruimteschip dat op een parkeergarage is geland.
Koningin Beatrix opende de Amsterdam ArenA op 14 augustus 1996. Ze liet een doek vallen, waarachter "De Zee" tevoorschijn kwam: een schilderij van 80 bij 126 meter, destijds het grootste schilderij ter wereld. Zangeres Trijntje Oosterhuis zong een hymne met dezelfde naam. Vanuit het oude De Meer werd een fakkel naar het nieuwe stadion gebracht: de eerste loper was Johan Cruyff, de laatste Frank Rijkaard.
Daarna kwam het voetbal, en dat begon niet vrolijk. AC Milan won de openingswedstrijd met 3-0, en de Montenegrijn Dejan Savićević maakte het allereerste doelpunt in het stadion. Ajax-fans moesten nog een week wachten op een goal van hun eigen club: Kiki Musampa scoorde op 21 augustus 1996, tegen NAC Breda.
Een paar weken later gaf Tina Turner drie concerten achter elkaar, voor in totaal zo'n 150.000 mensen. Het was het begin van een lange concertgeschiedenis.
De ArenA was het eerste voetbalstadion in Europa met een beweegbaar dak. Twee enorme schuifpanelen, elk ongeveer 120 meter lang en meer dan 500 ton zwaar, rijden over rails boven het veld. Het dak openen of sluiten duurt ongeveer twintig minuten. Voor concerten en evenementen was dat een groot voordeel: regen of geen regen, de show gaat door.
Voor het voetbal leverde het één groot probleem op: het gras. Onder het dak was er te weinig zon en te weinig wind, en het veld werd berucht. In de eerste tien jaar werd de grasmat tientallen keren vervangen, in sommige jaren wel vijf keer. Spelers klaagden, en een tijdlang was "de ArenA-grasmat" een vaste grap in het Nederlandse voetbal. De oplossing kwam uit de techniek. Tegenwoordig staan er tussen de wedstrijden door elke week grote groeilampen op het veld, en de mat is een hybride van natuurgras en kunstvezels.
Al twee jaar na de opening was de ArenA het decor van de Champions League-finale van 1998. Real Madrid versloeg Juventus met 1-0 door een doelpunt van Predrag Mijatović. In 2000 organiseerden Nederland en België samen het Europees kampioenschap, en de ArenA kreeg de halve finale tussen Nederland en Italië. Oranje miste tijdens de wedstrijd twee strafschoppen en in de strafschoppenserie nog eens drie. Italië bereikte de finale, en heel Nederland ging in shock naar bed.
In 2013 won Chelsea hier de Europa League-finale tegen Benfica, en tijdens het EK 2020, dat in 2021 werd gespeeld, ontving het stadion vier wedstrijden.
Elke Ajax-fan kent deze datum. Het jonge elftal van Erik ten Hag, met Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt, Hakim Ziyech en Dušan Tadić, had Real Madrid en Juventus uitgeschakeld. In de halve finale tegen Tottenham won Ajax in Londen met 1-0. Thuis stond Ajax bij rust met 2-0 voor. De finale was in zicht.
Toen scoorde Lucas Moura in de tweede helft drie keer. Zijn derde doelpunt viel in de allerlaatste seconden van de blessuretijd. Over twee wedstrijden was het 3-3, en Tottenham ging door op uitdoelpunten. Het werd doodstil in de ArenA. Het was een van de meest dramatische avonden uit de geschiedenis van de Champions League, en het gebeurde hier.
Johan Cruyff overleed in maart 2016. Hij was de grootste speler die Ajax ooit heeft voortgebracht, en twintig jaar eerder had hij het stadion mee geopend. Op 25 april 2017, de dag waarop hij 70 zou zijn geworden, spraken de gemeente, het stadion en de club af om de ArenA naar hem te vernoemen. Een jaar later, op 25 april 2018, werd de nieuwe naam gepresenteerd. Sinds het seizoen 2018/19 heet het stadion de Johan Cruijff ArenA, met de Nederlandse spelling van zijn naam.
In de loop der jaren is het stadion stap voor stap vernieuwd. In de grachten rond het veld kwamen vaste tribunes, de oude stoeltjes maakten plaats voor rode, en de oostkant kreeg een nieuwe gevel en een bredere promenade. Voor het EK 2020 werden de vier hoeken dichtgebouwd, goed voor ruim duizend extra plaatsen. Bij voetbal passen er nu zo'n 55.000 fans in. Het stadion slaat ook energie op in ongeveer duizend gebruikte accu's van elektrische auto's, een mooi detail voor een gebouw dat ooit moeite had om zijn gras in leven te houden.
In 2026, bij het 30-jarig bestaan van het stadion, vatte Ajax-directeur Menno Geelen het kort samen: "Het is echt een Ajax-stadion geworden."
De ArenA bood door de jaren heen ook onderdak aan veel andere evenementen. Van 1997 tot 2007 speelden de Amsterdam Admirals hier American football, en in 2001 was het stadion gastheer van World Bowl IX. Het dance-evenement Sensation vulde het stadion jarenlang met in het wit geklede bezoekers. Michael Jackson, de Rolling Stones, Coldplay en Taylor Swift traden er allemaal op, en De Toppers gaven er meer dan vijftig uitverkochte shows. In 2024 trok een kwartfinale van de Champions League voor vrouwen tussen Ajax en Chelsea bijna 36.000 fans, een Nederlands record voor een vrouwenwedstrijd.
Concerten zijn alleen toegestaan in een korte periode tussen half mei en half juli. De rest van het jaar is het stadion van Ajax, met een huurovereenkomst die doorloopt tot 2040.
De ArenA is een van de kleinste stadions in onze collectie, en een van de meest gedetailleerde. We bouwden de bruggen en viaducten eromheen na, de weg die eronder doorloopt en natuurlijk het kenmerkende dak met zijn witte spanten. Met de mini-LEDs aan lijkt het op het stadion tijdens een Champions League-avond, gezien vanuit een vliegtuig dat Schiphol nadert. Voor ons is dit het stadion om de hoek. We hopen dat het bij jou op de plank komt te staan.
